Ngày mùng 4 tháng Giêng theo lịch cổ là ngày con nước. Trong ngày này, người Việt làm lễ cúng tổ tiên đã về ăn Tết với con cháu và đốt nhiều vàng mã để tiền nhân về cõi âm có thêm tiền vốn đầu năm, đặng phù hộ độ trì cho con cháu hậu thế làm ăn phát đạt. Tại nhiều vùng ở Đồng bằng Bắc Bộ, người Việt có tục hát chèo đò đưa tổ tiên trở lại thế giới bên kia.

        Theo nhà sử học Dương Trung Quốc, tục hóa vàng dựa trên tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, vật hóa vàng thường gắn với đời sống thường nhật, để thấy con người ở thế giới vô hình bên kia sống gần với dương gian.

         Ngày nay, để phù hợp với điều kiện sống người ta không nhất thiết phải hóa vàng vào ngày mùng 7 mà có thể sớm hơn. Việc chọn ngày làm lễ hóa vàng tùy thuộc vào mỗi gia đình, nhưng chủ yếu bắt đầu từ mùng 3 đến khoảng mùng 10 Tết Nguyên đán. Điều quan trọng nhất là phải có lễ tạ gia tiên, gia thần và chư vị thánh thần, phật. Vì theo quan niệm dân gian, có lễ tạ thì tấm lòng của chủ nhà mới được người âm chứng giám, phù hộ cho gia đình mạnh khỏe, phát đạt.

       Ngày lễ tạ rất quan trọng trong dịp Tết Nguyên đán của người Việt. Ý nghĩa quan trọng của lễ tạ là tạ lễ Trời, Đất, Thần, Phật, Gia tiên… đã về chứng giám cho lòng thành và sự vui vẻ của những người đang sống nhân dịp tết đầu năm và cầu xin các đấng cao minh, tiên tổ gia cát, phù hộ độ trì cho mọi người trong gia đình tiếp tục bước vào cuộc sống may mắn, phát đạt mọi bề suốt cả năm mới.

     Với ý nghĩa đó, không có gia đình Việt nào, xưa cũng như nay, đã dâng hương cúng lễ giao thừa hay sáng mồng một Tết mà lại bỏ qua làm Lễ khai hạ, thậm chí có người có điều kiện còn tổ chức buổi lễ khai hạ lớn, mời họ hàng thân thích, bạn bè cùng đến dự và bàn tính dự kiến công việc đầu năm.

      Các vật phẩm dâng cúng dịp tết như tiền vàng, bánh chưng, mứt kẹo, ngũ quả, trầu cau… cũng chỉ được phép hạ xuống vào sau buổi lễ dâng hương Khai hạ, trừ các lễ cúng mặn không thể để dài ngày như xôi thịt, cơm canh thì có thể hạ lễ sau mỗi lần dâng cúng vào các buổi các ngày trong dịp Tết Nguyên đán.

        Sở dĩ phải như vậy vì tục tín ngưỡng cho rằng trong suốt dịp Tết Nguyên đán trước khi làm lễ tạ thì các bậc thần linh và gia tiên luôn luôn ngự trên bàn thờ. Nếu để hương, đèn, nến tắt, tự tiện hạ các vật phẩm trước khi lễ tạ là bất kính với thần linh và tổ tiên.

       Với ý nghĩa quan trọng của ngày Lễ tạ nên ngày làm Lễ tạ được quan niệm cũng là một cái tết - “Tết Khai hạ”. Nó quan trọng chẳng kém lễ Giao thừa. Bởi thế trước khi dâng hương Lễ tạ ngày xưa người ta cũng có đốt pháo mừng. Nhiều gia đình tính cẩn thận còn có cả lễ ngoài trời như lễ lúc Giao thừa.

        Trước khi hạ toàn bộ vật phẩm dâng cúng trong dịp hết một tuần hương thì trước tiên phải thực hiện việc hóa tiền vàng. Mỗi lễ tiền, vàng dâng cúng đều được hóa riêng theo thứ tự: Gia thần trước, Gia tiên sau từ các bậc cao nhất đến thấp hơn. Trước khi hạ mỗi lễ như vậy đều cần vái ba vái và khấn: “con xin thiêu hóa tiền, vàng, quần áo… thỉnh vong linh nhận chút lễ bạc. Tâm thành kính cáo tôn thần, xin rước vong linh lại về âm giới”. Tục xưa, tại nơi đốt vàng mã, người ta thường đặt vài ba cây mía dài. Dân gian cho rằng đây là đòn gánh để các linh hồn mang hàng hóa.

          Ngày nay nhiều người làm ăn, buôn bán sau lễ tạ đều chọn giờ tốt, ngày tốt để khai trương cửa hàng cửa hiệu.

Laodong